Hoe vrijwillig is slaap?

16-05-2011
Delen via

De laatste tijd zijn verkeersleiders uit de Verenigde Staten veelvuldig in het nieuws. Niet omdat ze de vliegtuigen zo kundig begeleiden bij de start of landing, maar omdat ze in slaap vallen tijdens de nachtdienst. Sinds begin dit jaar zijn al zeven gevallen bekend van slapende verkeersleiders. En dat mag natuurlijk niet. Zeker in de luchtvaart, waar veiligheid met stip op één staat, moet men 24 uur per dag alert zijn. Maar kan dat wel? Kunnen wij van mensen verwachten dat ze – wanneer ze ’s nachts aan het werk zijn – wakker en alert blijven?

Je hebt in de natuur nachtdieren en dagdieren en wij mensen behoren tot de laatste soort. Dat betekent dat we overdag lichamelijk en mentaal actief zijn en ’s nachts in de ruststand gaan. Dit ritme van waken en slapen wordt gedicteerd door de biologische klok, een klein ‘regelcentrum’ in onze hersenen. 

De biologische klok doet elk etmaal weer zijn werk, geheel buiten onze vrije wil om. Elke avond zorgt deze klok ervoor dat vermoeidheid en slaperigheid toenemen met de bedoeling om ons heerlijk te laten slapen. Niet zonder reden overigens: slaap is essentieel voor onze gezondheid en welbevinden. Een basisbehoefte die gelijk staat met eten en drinken. En net als met eten en drinken is het met slaap net zo: als we het niet doen gaan we dood. Zo simpel is het leven soms.

Waar wij wél een vrije wil in hebben, is of we gehoor geven aan de signalen van de biologische klok. We kunnen ervoor kiezen om vermoeidheid en slaperigheid te negeren en ’s nachts wakker te blijven, om bijvoorbeeld te werken. Tenminste, tot op zekere hoogte. Want anders dan met het eerder genoemde eten en drinken – waar we met onze vrije wil mee kunnen stoppen tot letterlijk ons einde – is het met slapen zo dat ons lichaam het uiteindelijk van onze vrije wil overneemt. Na een tijd, of we nu willen of niet, vallen we in slaap. Daar heb we niets tegenin te brengen.

Dit biologische gegeven plaatst het nieuwsbericht over een verkeersleider die ontslagen is nadat hij ’s nachts op het werk in slaap is gevallen, in een ander daglicht. Want in hoeverre kan deze man (of vrouw) hier verantwoordelijk voor worden gesteld? De keuze van ons allen om een wereld te creëren die 24 uur per dag door gaat botst met hoe wij in elkaar zitten en functioneren. In plaats van deze verkeersleider te ontslaan, zou de luchthaven hem kunnen helpen wakker te blijven door kritisch te kijken naar werkroosters, personele bezetting en het verbeteren van de omstandigheden waarin er ’s nachts gewerkt wordt.

Terug naar het nieuwsoverzicht

Thema

Meer over individueel roosteren!

Lees meer
Deel deze pagina via...