Nachtdiensten draaien

20-02-2013
Delen via
Trefwoorden: Eten

Met de juiste voeding op de juiste momenten kan vermoeidheid tijdens een nachtdienst met wel 26 procent worden teruggebracht. Dat concludeerde adviesorganisatie Circadian in oktober 2011 op basis van een eigen onderzoek onder verpleegkundigen in de Nederlandse academische ziekenhuizen, gefinancierd door sectorfonds STAZ. De uitkomsten van dat onderzoek geven ook voor politiemedewerkers goede handvatten om vermoeidheid tijdens de nacht te verminderen.

Het draaien van nachtdiensten is niet zonder risico’s. Regelmatig werken op tijden dat je volgens het natuurlijke levensritme zou moeten slapen heeft onvermijdelijk gevolgen voor je gezondheid, veiligheid en sociale leven. Dat is de afgelopen jaren wetenschappelijk vastgesteld in verschillende sectoren in binnen- en buitenland. ’s Nachts werken geeft een verhoogde kans op slaapproblemen, een verstoorde stoelgang, een verstoord eetpatroon, hoofdpijn, prikkelbaarheid, concentratieproblemen en gebrek aan energie. Bovendien geeft het bij vrouwen mogelijk een hogere kans op borstkanker en bij mannen op prostaatkanker.

Naar aanleiding van een publicatie over dit onderwerp in het bondsblad van mei 2012 lieten meerdere leden de NPB weten dat ze de omschreven klachten herkenden. Met name hoofdpijn, maag-darmklachten, slaapproblemen en stemmingswisselingen werden gemeld. Niet alleen door collega's die al jaren in de onregelmatigheid werkten, maar ook door jongere collega's die nog maar net een paar jaar meeliepen.

Taak werkgever

Dergelijke klachten kunnen natuurlijk voorkomen worden door simpelweg niet langer ’s nachts te werken. Dat is echter een onhaalbare kaart, zeker voor de politiesector. Vandaar dat het erg belangrijk is dat er zo veel mogelijk gedaan wordt aan het voorkomen of verminderen van de schadelijke gevolgen van nachtdiensten. Hier is wat de NPB betreft een belangrijke taak weggelegd voor de werkgever. Die moet de nachtdiensten over zo veel mogelijk medewerkers verdelen, opdat iedereen er zo weinig mogelijk hoeft te draaien. Hoe minder nachtdiensten, hoe eerder je lichaam weer herstelt. Na meerdere nachten op rij lijkt de belasting dragelijker te worden, maar dat is bedrieglijk. Dat blijkt wel uit de grotere moeite die het lichaam na zo’n reeks nachtdiensten heeft om weer te herstellen.

Concentratieverlies

Ook is het verstandiger om ’s nachts geen te krappe sterkte in te roosteren. Er moet dan in ieder geval iemand beschikbaar zijn om een eventueel bij een collega intredende vermoeidheid te signaleren en op te vangen. Gezien het onvermijdelijke concentratieverlies aan het eind van de nacht moeten moeilijke klussen in die fase vermeden worden. Bovendien verdient het aanbeveling om voor nachtwerkers bedrijfsvervoer naar huis te regelen, omdat zelf rijden riskant kan zijn gezien het eerder genoemde concentratieverlies. Naar de mogelijke verkeersgevolgen van het draaien van nachtdiensten wordt momenteel onderzoek gedaan door Politie en Wetenschap.

Ook iemands werkrooster is van invloed op de mate waarin hij nachtdiensten kan verdragen. De voorkeur verdient een zo regelmatig mogelijk schema, ook al komt dat niet altijd overeen met wat iemand privé het beste uitkomt. Overigens kan het meest ideale rooster per individu verschillen. Er is duidelijk verschil tussen ochtendmensen en avondmensen.

Eigen invloed

Over de verantwoordelijkheid van de werkgever om de nachtdiensten draaglijker en veiliger te maken is en blijft de NPB in overleg met de minister van Veiligheid en Justitie. Er zijn echter ook maatregelen die medewerkers heel goed zelf kunnen nemen. Één daarvan is zorgen voor goede nachtrust. Na het draaien van een nachtdienst wordt er minder goed geslapen. Dat kun je verbeteren door te gaan liggen in een koele, donkere, goed geventileerde kamer waar de kans om gestoord te worden klein is. Het is af te raden dan net voor het slapen gaan eerst nog wat activiteiten te ondernemen zoals boodschappen doen of koffie of alcohol drinken.

Eten in de nacht

Op 13 december 2012 vond in Den Haag een congres plaats over nachtarbeid, georganiseerd door kennis- en dienstencentrum CAOP, gespecialiseerd in arbeidszaken in het publieke domein. Met name het STAZ-onderzoek onder verpleegkundigen kreeg veel aandacht. Er bestaan veel misverstanden over eten in de nacht. Het nuttigen van een warme maaltijd tijdens een nachtdienst is niet ongebruikelijk: opgewarmde kliekjes van thuis of een snack van de shoarmaboer om de hoek. In die uren functioneert het spijsverteringsstelsel echter niet optimaal, ook al ben je aan het werk. Volgens je lichaam zou je in slaap moeten zijn en daar zijn je organen dan ook op afgestemd. Veel en vet voedsel wordt niet verteerd en ligt zwaar op de maag.

Een tweede misverstand is dat er ’s nachts zo weinig mogelijk moet worden gegeten. Je hebt zeker je energie nodig om het einde van de nachtdienst te halen en ook nog thuis te komen daarna. Uit het STAZ-onderzoek blijkt dat je met de juiste voeding op de juiste momenten je vermoeidheid met 26 procent kunt verminderen. Dat betekent een betere concentratie en een fittere en vooral ook veiligere nachtdienst.

Voedingsdeskundigen adviseren het volgende schema tijdens een nachtdienstperiode.

  1. Het avondeten om circa 18.00 uur is warm eten. Dit is de eerste echte maaltijd. Denk aan een flinke portie groente, een stuk vlees, vis of vleesvervanging, aardappelen, rijst of pasta.
  2. Om circa 23.00 uur wordt een lichte snack aanbevolen, zoals een schaaltje kwark met fruit, een cracker of een boterham
  3. Om circa 1.30 uur een midnight meal, bijvoorbeeld een kop soep met een paar volkoren boterhammen.
  4. Om circa 5.00 uur een early morning-snack tegen de dip in laatste uurtjes. Denk aan een mueslibol, fruit, yoghurt, krentenbol met kaas.
  5. Om circa 7.30 uur een licht ontbijt: een schaaltje yoghurt met muesli, een boterham met pindakaas, een geroosterde boterham. Dit is belangrijk voor een goede slaap na de nachtdienst. Ontbijt je te zwaar, dan word je te snel weer wakker.

Meer weten over werken in de nacht?

- Kijk op www.staz.nl. Hier kun je ook het boekje ‘Goedenacht’ downloaden met veel informatie en tips over nachtarbeid.
- Kijk op www.allesoveronregelmatigwerk.nl. Hier kun je een onregelmatig werk-check doen en een roostertest.
 

Terug naar het nieuwsoverzicht

Thema

Meer over individueel roosteren!

Lees meer
Deel deze pagina via...